CMENTARZ JENIECKI - RUSSEN FRIEDHOF 1914 - 18

W Pile w latach 1914 - 1918 funkcjonował ogromny obóz jeniecki dla żołnierzy armii sprzymierzonych. Zlokalizowany był na końcu ulicy Bydgoskiej (teren byłego poligonu) jednocześnie przebywało w nim nawet 45 tysięcy jeńców. Cmentarz ofiar tego obozu został usytuowany w Leszkowie. Na cmentarzu tym spoczywa 2656 żołnierzy. Zmarli w latach 1915-18. Byli wśród nich Brytyjczycy, Belgowie, Francuzi, Litwini, Łotysze, Rosjanie i Polacy. Mogiły rozmieszczone są w prostych rzędach, znaczone małymi krzyżami. Pośrodku, u zbiegu alejek ustawiono obelisk, upamiętniający wspólny los poległych. Widnieje na nim napis: Boże! Wznosimy prośby ducha / O zmartwychwstania byt / Niech minie ciemność głucha / Zbawienia błyśnie świt. W okresie międzywojennym, zgodnie z postanowieniami Traktatu Wersalskiego, władze niemieckie zobowiązane były do opieki nad grobami jeńców wojennych. Cmentarz w Leszkowie, pozostawał pod nadzorem wyspecjalizowanych służb państwowych. Szczęśliwie przetrwał walki o zdobycie Schneidemuhl w 1945 roku, ale po wojnie stopniowo ulegał zapomnieniu. Powierzchnia cmentarza obejmuje 1,2 hektara.

CMENTARZ CHOLERYCZNY - CHOLERA FRIEDHOF 1914

Zagubiony wśród lasów, przy trasie w kierunku na Bydgoszcz. Położony na wzniesieniu nazywanym kiedyś "wyspą wolności", w okolicach Leszkowa. W tym niemal całkowicie zapomnianym miejscu spoczywa 148 jeńców armii rosyjskiej, którzy zmarli na cholerę w listopadzie 1914 roku. Dla zapobieżenia dalszemu rozpowszechnianiu się zarazy, zwłoki żołnierzy owinięto w materiał nasycony chlorkiem wapnia, a trumny posypane wapnem, złożono w dołach o głębokości około 2 metrów. Nieco później na cmentarzu ustawiono obelisk z prawosławnym krzyżem na szczycie. Na cmentarzu spoczywają ofiary jenieckiego obozu dla żołnierzy armii sprzymierzonych. Obóz zlokalizowany był na terenie byłego poligonu wojskowego przy ulicy Bydgoskiej. Najlepszą porą do zwiedzenia tego miejsca jest pora sucha. Po opadach deszczu, droga nie nadaje się za bardzo do jazdy rowerowej. Prowadzi tam leśna droga, która po opadach robi się bagnista.

CMENTARZ WOJENNY ARMII RADZIECKIEJ I WOJSKA POLSKIEGO - 1945

Po przeciwnej stronie drogi, na zboczu skarpy doliny Gwdy znajduje się cmentarz żołnierzy radzieckich, poległych w walkach o wyzwolenie Piły i w późniejszych bojach. Na szczycie skarpy wznosi się kamienny obelisk. Na cmentarzu tym pochowano 1372 żołnierzy radzieckich, 185 żołnierzy polskich. Na cmentarzu w Leszkowie znajdują się także wcześniejsze groby z okresu wojny, głównie kobiet i dzieci zatrudnionych przymusowo w obozach, a także spoczywa tu 4 żołnierzy kampanii wrześniowej. Spoczywają tu m.in. zwłoki dwóch Bohaterów Związku Radzieckiego, J. Matruńczuka i A. Siemiradzkiego. W 1984 roku na terenie cmentarza wojennego i jenieckiego ustawiono pomniki upamiętniające pochowanych tu żołnierzy. Z okazji wojennych rocznic władze, kombatanci i harcerze składają tu kwiaty. Obszar cmentarza obejmuje 1,2 hektara. Ze szczytu skarpy, roztacza się widok na miasto i dominującą nad nim od zachodu Górę Dąbrowę. Na północnym krańcu cmentarza usytuowany jest, kompletnie dziś zapomniany, maleńki cmentarz ewangelicki. Pochodzi on z początku XX wieku. Z centrum miasta do cmentarza prowadzi szlak czarny, a obok cmentarzy przechodzi szlak czerwony z Kaliny do Płotek.

NIEMIECKI CMENTARZ ZASŁUŻONYCH, POLEGŁYCH PODCZAS I WOJNY ŚWIATOWEJ

Cmentarz zlokalizowany po zachodniej stronie ulicy Mickiewicza, obecnie znajduje się tam las. Powierzchnia cmentarza wynosi 0.2 hektara. Sąsiadował z dwoma innymi niemieckimi cmentarzami: katolickim i ewangelickim, założonymi na początku XX w. Wszystkie zostały zamknięte (zniszczone)  30.12.1960 roku. Udało odnaleźć się tylko kilka nagrobków, z czego dwa wykonane są z głazów narzutowych. Obecnie cmentarz a raczej to co z niego pozostało jest w opłakanym stanie.

Ps. Niestety na dzień dzisiejszy dysponujemy tylko tymi skąpymi materiałami, postaramy się jak najszybciej uaktualnić informacje o tym już dawno zapomnianym przez wszystkich cmentarzu.

Linki do innych stron związanych z tym tematem:

> Strona poświęcona tematowi cmentarzy wojennych w Pile.

Wykorzystano następujące materiały: