Tym razem przedstawiam opracowanie dotyczące mostów i kładek na Gwdzie istniejących przed 1945 r. Proponuję wycieczkę wzdłuż rzeki od strony jej źródeł – od dawnego Eichberg aż do Kaliny.

Most koło Eichberg (Eichberger Brücke)

Drewniany most, położony w rejonie obecnego mostu na drodze krajowej nr 10, łączył szosę jastrowską (al. Niepodległości) z położoną po przeciwnej stronie Gwdy leśniczówką Eichberg. Powstał w latach 20. XX w. z elementów konstrukcyjnych pozostałych z rozbiórki Smoczego Mostu.

Kładki w rejonie wyspy

Te kładki prowadziły na wyspę położoną między dwoma ramionami Gwdy:

- drewniana kładka na odnodze zwanej Zgordaliną lub Gordaliną, biegnącej wzdłuż obecnej al. Niepodległości, tuż obok miejskiego kąpieliska rzecznego położonego na tyłach dzisiejszego Starostwa Powiatowego;

- kładka na głównym ramieniu Gwdy, obok młyna wodnego (obecna restauracja „Młyn”);

- kładka na kanale wyrównującym.

Najstarsze mosty w Pile

Karl Boese przyjmuje, że najstarsze mosty na Gwdzie znajdowały się w następujących miejscach:

- na Zgordalinie - przy Starego Rynku, na przedłużeniu początkowej części ul. Garbarskiej (nie istnieje), czyli w pobliżu miejsca, gdzie obecnie znajduje się kładka prowadząca z ul. Wodnej na wyspę. Być może od tego mostu wzięła swoją nazwę prowadząca do niego z Nowego Rynku ul. Mostowa;

- na głównej odnodze Gwdy - poniżej młyna wodnego.

Obydwa mosty były połączone wiodącą przez wyspę drogą z okrąglaków. Pierwsze wzmianki o moście na Gwdzie pojawiają się w okresie odbudowy miasta po wielkim pożarze w 1626 r. Pod koniec XVIII w. mosty były już w złym stanie i musiały być często naprawiane. Rozebrano je po wzniesieniu nowego mostu w 1790 r. K. Boese pisze, że niegdyś w miejscu mostu na głównym ramieniu Gwdy można było zauważyć drewniane pozostałości filarów.

Most Miejski (Stadtbrücke)

Oficjalna nazwa tego mostu brzmiała Most Miejski, ale był on znany także jako Holzbrücke (Most Drewniany), Weiße Brücke (Biały Most), Alte Brücke (Stary Most). Aż do lat 20. XX w. był to jedyny most drogowy łączący lewo- i prawobrzeżną część miasta. O jego budowie zadecydowano w 1790 r. Była ona spowodowana złym stanem starych mostów, przeprowadzeniem nowej drogi pocztowej jak również chęcią skrócenia drogi do Bydgoszczy. Pierwotnie zamierzano go wybudować w pobliżu koszar położonych w rejonie obecnego pl. Domańskiego. Ostatecznie wybrano miejsce przy kościele katolickim, na przedłużeniu ul. Młyńskiej (al. Jana Pawła II). 18 kwietnia 1790 r. król pruski zezwolił na budowę mostu. Co ciekawe na ten cel oddano fundusze przeznaczone pierwotnie na budowę... kościoła ewangelickiego. Budowę poprowadził mistrz ciesielski Friedrich Drewitz, późniejszy właściciel tartaku i młyna na Gwdzie. Most o długości 150 stóp (ok. 48 m) oddano do użytku latem 1790 r. Równocześnie usypano groblę o długości 592 stóp (ok. 180 m) prowadzącą od mostu przez tereny często zalewane przez Gwdę na Przedmieście Bydgoskie. W grobli istniał pierwotnie drugi drewniany most nad korytem, które napełniało się wodą tylko wiosną i podczas powodzi. Most ten jest zaznaczony na planie miasta z 1823 r. Przeprawa była często uszkadzana przez nawiedzające miasto powodzie. Tak było m.in. podczas najbardziej katastrofalnej powodzi 29 marca 1888 r., kiedy to lód, który osadził się przed mostem, spowodował spiętrzenie wody i w efekcie zalanie dużej części miasta. Wtedy też przerwaniu uległa grobla. Kres powodziom położyła dopiero budowa zapory i elektrowni wodnej na Gwdzie w Dobrzycy w latach 1909-10. Po odbudowie po powodzi w 1888 r. Most Miejski miał drewnianą konstrukcję na ceglanych podporach. 13 marca 1893 r. otwarto przy nim żelazną kładkę dla pieszych. 1 czerwca 1923 r. przy wjeździe na most od strony kościoła św. Janów ustawiono przeniesiony z Bydgoszczy króla Fryderyka II Wielkiego (więcej w artykule "Pomniki"). Most został wysadzony wieczorem 13 lutego 1945 r. Obecnie na jego miejscu znajduje się most Bolesława Chrobrego.

Smoczy Most (Lindwurmbrücke)/Most Karla Krause (Karl-Krause-Brücke)

Na krótko przed rozpoczęciem I wojny światowej między Przedmieściem Bydgoskim a Breitestraße (ul. 11 Listopada) wzniesiono drewniany most dla pieszych, ze względu na długość nazywany Smoczym Mostem. W latach 1924-25 na jego miejscu powstał żelbetowy łukowy most drogowy, zbudowany przez spółkę akcyjną Windschild & Langelott. Powstał on dzięki staraniom ówczesnego nadburmistrza Piły dr. Karla Krausego. Ku jego pamięci otrzymał nazwę "Karl-Krause-Brücke". Most został wysadzony wieczorem 13 lutego 1945 r. Po wojnie jego obowiązki przejął drewniany most na przedłużeniu ul. Domańskiego. Ruiny mostu Krausego straszyły jeszcze wiele lat po wojnie. Jego przyczółki stały aż do budowy mostu Waryńskiego (obecnie Bolesława Krzywoustego) w 1968 r.

Kładka przy Schwarzerweg (Notbrücke/Fußgängerbrücke)

Pierwsza kładka między Schwarzerweg (ul. Zakopiańska) a Brauerstraße (ul. Walki Młodych) powstała w drugiej połowie XIX w., po zbudowaniu dworca kolejowego. Jej zadaniem było skrócenie mieszkańcom Przedmieścia Bydgoskiego oraz mieszkającym tam kolejarzom (m.in. na osiedlu przy obecnej ul. Tczewskiej) drogi na dworzec. Była ona znana pod nazwą Notbrücke (most prowizoryczny). Nową kładkę w jej miejscu wzniesiono w 1924 r. Nazywano ją po prostu Fußgängerbrücke (most dla pieszych). Most ten, dziś już oczywiście nieistniejący, znajdował się nieco poniżej obecnego mostu Zygmunta Starego.

Mosty kolejowe

Pierwszy patrząc od strony źródeł Gwdy z dwóch pilskich mostów kolejowych został zbudowany w 1870 r. na linii kolejowej do Tczewa. Kilkaset metrów w dół rzeki położony jest drugi most kolejowy, zbudowany w 1851 r. na linii Kolei Wschodniej (Ostbahn) do Bydgoszczy i poszerzony od strony południowej w 1879 r. w trakcie budowy linii kolejowej do Poznania. Obydwa mosty, odbudowane po zniszczeniach z 1945 r., istnieją do dziś.

Most w Kalinie

Wiadomo, że drewniany most istniał w tym miejscu już w 1773 r. Prowadziła przezeń tzw. droga królewska (Königsweg) z Kaczor do Kotunia. Od mostu wzięła się dawna nazwa Kaliny obowiązująca jeszcze na początku XX w. - Motylewski Most (Motylewobrück). Na wschodnim brzegu rzeki stał przy nim dom strażnika mostowego, którego zadaniem było pobieranie cła od przejeżdżających przez rzekę.

Od 30 marca do 13 września 1920 r., gdy Kalina należała do Polski, w budynku tym stacjonowali polscy żołnierze. W latach 1922-23 na miejscu drewnianego wybudowano nowy betonowy most. W okresie międzywojennym przez most, położony 100 m przed polską granicą, prowadziła droga z Piły przez folwark Lehngut Küddowtal (obecnie Kolonia Motylewo) do skrzyżowania dróg w Kalinie. Most został wysadzony w powietrze 25 stycznia 1945 r. przez wycofujących się żołnierzy niemieckich. Do dziś dobrze zachowały się przyczółki, dawny dom strażnika mostowego oraz zapora przeciwpancerna od strony Kolonii Motylewo. Odbudowa mostu została ostatnio wpisana do planu zagospodarowania przestrzennego dla tego obszaru.

Materiał opracował: Krzysztof Świniarski.

Skład: Paweł Czyżykowski.

Linki do innych stron związanych z tym tematem:

> Dyskusja na powyższy temat na naszym forum

> Dyskusja o wysadzonych mostach na Gwdzie i Noteci na naszym forum

Wykorzystano następujące materiały:

* "Geschichte der Stadt Schneidemühl" - Karl Boese
* "Grenz und Regierungsstadt Schneidemühl" - Egon Lange
* "Deutsch Kroner und Schneidemühler Heimatbrief"