CZĘŚĆ I - DZIAŁANIA WOJENNE

CZĘŚĆ II - UMOCNIENIA TWIERDZY

Piła była ważnym węzłem komunikacyjnym, przebiegało przez nią aż 7 linii kolejowych i osiem szos. Z taktycznego punktu widzenia zajęcie Piły przez wroga, umożliwiało przeciwnikowi zablokowanie tych linii i dawało dużą swobodę manewru na dalszym przedpolu "POMMEMSTELLUNG" (wału Pomorskiego). Aby tego uniknąć w 1937 roku rozpoczęto rozpoznanie miejsc budowy pozycji zaporowych na głównych kierunkach natarć wzdłuż granicy Pomorza. 4 grudnia tego samego roku zapadła decyzja o budowie pozycji osłaniającej Piłę, ustalenia przewidywały budowę umocnień w 1938r. Niestety już 17 grudnia 1937r. przygotowania zostały wstrzymane ze względu na pilną rozbudowę Wału Zachodniego, zarządzono jednak aby w roku budowlanym (1938) przygotować rozbudowę polową opartą o szczegółowy plan, w którym postanowiono:

- zamiast przewidywanych do wykonania stanowisk karabinów maszynowych odporności C i D, nakazano wykonać jedynie stanowiska o odporności D.

- zrezygnowano z budowy schronów dla armat ppanc. zakładając że armaty mają działać z otwartych stanowisk polowych.

- zamiast płotów z drutu kolczastego, należało tylko wykonać płaskie przeszkody (potykacze) o szerokości 5 metrów w miejscach gdzie można było odstąpić od drogiego wykupu gruntów.

Materiały do budowy przeszkód i blachę falistą polecono wziąć z zapasów mobilizacyjnych "POMMEMSTELLUNG".

Początkowo planowano wykonać dwie linie umocnień złożonych z 68 obiektów typu „Heinrich”, niestety ostatecznie wykonano 39 stanowisk a w celu pogłębienia obrony wykonano również dodatkowe cztery obiekty w drugiej linii które chroniły ważniejsze drogi (schrony te są dłuższe). W sumie daje to całkowitą liczbę 43 wybudowanych schronów bojowych „Heinrich”.

W 1944 roku z powodu niekorzystnej sytuacji militarnej III Rzeszy a także z obawy przed cofającym się frontem, postanowiono rozbudować istniejące już fortyfikacje których przydatność bojowa okazała się już w tym czasie niedostateczna. Modernizacja pozycji polegała na rozbudowie fortyfikacji polowej. Jej podstawowym i najważniejszym elementem miały być stanowiska do ognia okrężnego typu "Ringstand 58c", popularnie zwane "Tobrukami". Planowano wykonać 30 takich stanowisk ale udało się przygotować tylko 14 i w większości nie zdążono ich obsypać ziemią. Obiekty te budowano najczęściej obok istniejących już schronów „Heinrich”, niekiedy na ich zapolu w odległości od kilkunastu do kilkudziesięciu metrów. Wszystkie wybudowane "Tobruki" koncentrują się w centralnej, najbardziej zagrożonej części pozycji: od toru kolejowego do Bydgoszczy, do północnego krańca jeziora Jeleniowego, dalej na północ można spotkać jedynie co najmniej sześć gotowych wykopów fundamentowych.

Wykonano również sieć silnie rozbudowanych okopów zwłaszcza w rejonie szosy bydgoskiej, stanowiska armat przeciwpancernych a także przeszkodę przeciwpancerną w postaci ciągłego rowu przerywanego jedynie w rejonie jezior i bagien. Rów ten przebiega zarówno przed jak i za linia stanowisk bojowych, osiągając miejscami sześć metrów głębokości i dziesięć szerokości. W celu wzmocnienia zbyt łagodnego profilu tego rowu wzdłuż jego zachodniej krawędzi wykonano dodatkowo skarpę przeciwpancerną szalowaną drewnem. W rejonach bardziej zagrożonych, np. w rejonie ważniejszych dróg, rów przeciwpancerny był zdwojony.

***  MG – Schartenstand „D” (Heinrich)  ***

     Według niemieckiej klasy odporności z 1933 r., poprawionej i zmodyfikowanej w 1938 r. schrony typu Heinrich zaliczane były do klasy „D”. Grubość ścian schronu była stała i nie przekraczała 50cm gęsto ubijanego betonu bez jakiegokolwiek śladu zbrojenia.

Na wykonanie jednego stanowiska zużywano ok. 18m3 betonu. Na ówczesne czasy konstrukcja tego typu dawała schronienie jedynie przed pociskami broni małokalibrowej oraz odłamkami broni artyleryjskiej. Zastosowane w schronie dwudzielne drzwi pancerne o wymiarach 170x80 cm, grubości 2 cm i wadze 640 kg, zapewniały ochronę przed wdarciem się do wnętrza obiektu fali uderzeniowej blisko wybuchającego pocisku. Wewnętrzne ściany schronu wzmocnione są dwoma (4 obiekty drugiej linii, trzema) arkuszami blachy falistej o promieniu 145 cm, opartej na zatopionym w stropie dwuteowniku. Blacha miała grubość 3-4mm i pełniła rolę zarówno jako szalunek wewnętrzny jak i warstwę przeciwodpryskową.

Schron uzbrojony był w ckm MG-08 (wersja forteczna) a obsługę jego stanowiło troje ludzi, dowódca-obserwator, strzelec i amunicyjny. Wewnątrz schronu na czołowej ścianie umieszczona była płyta pancerna 422PO1 o grubości 30mm i wadze 340kg. Płyta o wymiarach 1400x750mm wyposażona była w dwa otwory, były nimi okno strzelca i wąska szczelina obserwatora. Płyta pancerna była dodatkowym wzmocnieniem dla strzelnicy o profilu przeciw rykoszetowym. W czasie gdy nie strzelano z km-u, otwory te były dokładnie zaryglowane specjalnymi zasuwami. Bezpośrednio pod płytą pancerną znajdował się betonowy stół. Do stołu czterema śrubami przykręcona była metalowa skrzynia na zapasowe części do km-u oraz przyrządy do czyszczenia i konserwacji broni a także część amunicji (pozostała amunicja była przechowywana w skrzynkach ustawionych na podłodze). Bezpośrednio na skrzyni znajdowała się laweta forteczna po której w czasie strzelania wysuwano km poza otwór strzelecki w taki sposób aby wewnątrz obiektu nie gromadziły się gazy prochowe. Było to konieczne ponieważ schron nie był wyposażony w system wentylacji. Na tylnych ścianach schronu po obu stronach wejścia montowano składane ławeczki i telefon polowy z zapasową baterią. W podłodze schronu pod telefonem znajdował się otwór, którym wychodził gruby dwużyłowy kabel do łącznic polowych oraz do innych schronów (pozycja Piła).

CHWILOWO BRAK FOTEK

01

02

FOTEK BRAK

(CAŁKOWICIE ZNISZCZONY)

03

04

05

06

07

08

09

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

FOTEK BRAK

(CAŁKOWICIE ZNISZCZONY)

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

.

CHWILOWO BRAK FOTEK

Podsumowując, większość obiektów Pozycji Pilskiej jest zachowana w stanie dobrym. Walki i o miasto w 1945 roku toczyły sie głównie na zachodnich przedmieściach Piły. Duża większość obiektów przetrwała również powojenne "wysadzanie" i późniejszy demontaż pancerzy. Niestety nie zachowały się płyty pancerne w schronach typu „Heinrich”, montowane w strzelnicach (montowane za pomocą łatwych do odkręcenia śrub) ani drzwi pancerne. Część stanowisk posiada jeszcze nasypy i czasami resztki kamuflażu. W zależności od miejsca, ściany przednie i tylne malowano jednolicie. Dominowały kolory szarozielone a przy torach kolejowych zostawiono obiekty w kolorze betonu lecz nie wiadomo czy nie posiadały innego maskowania.

Pozycja Pilska stanowi dobrze zachowany zespół obiektów, niestety mało znany i godny polecenia. W kierunku popularyzacji zostały już postawione pierwsze kroki, stanowiska na fot. Heinrich-12, 13 a także sąsiadujący z nimi Tobruk fot. Tobruk-04, znajdujące się obok przebiegającej ścieżki rowerowej, zostały uprzątnięte i otrzymały planszę informującą o historii powstania oraz przeznaczeniu obiektów. Kolejnym krokiem w kierunku popularyzacji jest powstanie skansenu "Przedmoście Piła" obejmującym swym zasięgiem dwa schrony: Heinrich i Tobruk (więcej o tym na naszym forum > link w tabelce poniżej).

CZĘŚĆ I - DZIAŁANIA WOJENNE

CZĘŚĆ II - UMOCNIENIA TWIERDZY

Tematy pokrewne:

> "Umocnienia miasta Piły" - dyskusja prowadzona na naszym forum.

Wykorzystane źródła:

* Wał Pomorski - J. Miniewicz, B. Perzyk.

* Infort 1/2001 (18) - Marcin Dudek "Pozycja Piła".